Wat is beneficiair aanvaarden? Zo werkt het en dit zijn de gevolgen

Beneficiair aanvaarden betekent dat u een erfenis aanneemt, maar nooit met uw eigen geld hoeft op te draaien voor schulden van de overledene. De officiële term is aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving. Deze pagina legt uit wat de keuze inhoudt, hoe u haar regelt en welke verplichtingen erbij horen.

Wat beneficiair aanvaarden precies betekent

Bij beneficiair aanvaarden wordt u wel erfgenaam, maar u aanvaardt de nalatenschap alleen voor zover er na aftrek van de schulden iets overblijft. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen, dan hoeft u het verschil niet uit eigen zak bij te leggen. Uw privévermogen blijft buiten schot.

Dat is het wezenlijke verschil met zuiver aanvaarden. Wie zuiver aanvaardt, neemt de erfenis over met bezittingen én schulden, en is voor een tekort persoonlijk aansprakelijk. Beneficiair aanvaarden is de veilige route wanneer u niet zeker weet wat er in de nalatenschap zit.

De drie keuzes bij een erfenis

Als erfgenaam bent u niet verplicht een erfenis aan te nemen. U heeft drie mogelijkheden.

Twijfelt u tussen de laatste twee, lees dan erfenis verwerpen of beneficiair aanvaarden. Let op één ding dat vaak misgaat: neemt u alvast spullen mee uit het huis van de overledene, dan kan dat worden uitgelegd als zuivere aanvaarding. Doe niets met de nalatenschap tot u een keuze heeft gemaakt.

Zo regelt u het bij de rechtbank

Beneficiair aanvaarden doet u niet bij de notaris, maar bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene het laatst woonde (art. 4:191 BW). U heeft daarvoor geen advocaat nodig.

1. Formulier downloaden. De verklaring nalatenschap staat op rechtspraak.nl.
2. Stukken erbij. Een kopie van uw identiteitsbewijs en de overlijdensakte.
3. Indienen. Zelf aan de balie of per post. U hoeft niet voor de rechter te verschijnen.
4. Akte ontvangen. De rechtbank maakt een akte nalatenschap op en schrijft de aanvaarding in het boedelregister, zodat schuldeisers haar kunnen zien.

Wilt u met meerdere erfgenamen tegelijk aanvaarden, dien de verklaring dan gezamenlijk in. Dat scheelt kosten, want dan bent u samen maar eenmaal griffierecht verschuldigd.

Wat beneficiair aanvaarden kost

Voor de verklaring betaalt u griffierecht aan de rechtbank. Dat tarief wordt jaarlijks vastgesteld, dus voor het actuele bedrag kunt u het beste de kostenpagina van de Rechtspraak raadplegen. Twee dingen zijn belangrijker dan het exacte bedrag:

• Samen indienen is samen betalen. Meerdere erfgenamen die dezelfde keuze maken en de verklaring gezamenlijk insturen, betalen eenmaal griffierecht.
• Met een laag inkomen kan het kosteloos. Heeft u een toevoeging of een inkomensverklaring van de Raad voor Rechtsbijstand, dan brengt de rechtbank geen griffierecht in rekening.

Een notaris is niet verplicht. Schakelt u er toch een in, bijvoorbeeld voor de verklaring van erfrecht, dan komen diens kosten er apart bij.

De termijn: geen valstrik, maar let op

Er wordt vaak gesproken van een termijn van drie maanden. Dat klopt niet helemaal, en het onderscheid is belangrijk. Er is geen fatale termijn: u kunt ook na drie maanden nog beneficiair aanvaarden, zolang u de erfenis niet al zuiver heeft aanvaard of verworpen.

Wel geldt er in die eerste drie maanden een bescherming: schuldeisers mogen u dan nog niet dwingen schulden te betalen. En er is een situatie waarin de keuze u wordt opgedrongen: heeft een mede-erfgenaam beneficiair aanvaard, dan wordt u geacht dat ook te hebben gedaan, tenzij u binnen drie maanden alsnog zuiver aanvaardt of verwerpt (art. 4:192 lid 4 BW).

Een schuldeiser kan bovendien via de kantonrechter afdwingen dat u binnen een gestelde termijn kiest. Wacht dus niet onnodig, ook al is de termijn op zichzelf niet fataal.

Wat er daarna van u wordt verwacht

De verklaring is de makkelijke stap. Daarna bent u verplicht de nalatenschap te vereffenen: volgens vaste regels afwikkelen. Concreet betekent dat:

• een boedelbeschrijving opstellen: een overzicht van alle bezittingen en schulden;
• schuldeisers oproepen en hun vorderingen inventariseren;
• de schulden voldoen in de wettelijke volgorde;
• pas daarna verdelen wat overblijft.

In de meeste gevallen doet u dit zelf, als vereffenaar. Alleen bij conflicten of een onduidelijke boedel benoemt de rechtbank een professionele vereffenaar. Dit is meer werk dan bij zuivere aanvaarding, en het is precies de reden dat sommige mensen twijfelen. Weeg dat af tegen de bescherming die u ervoor terugkrijgt: nooit met eigen geld opdraaien voor andermans schulden. De keerzijdes staan in de nadelen van beneficiair aanvaarden.

De genoemde wetsartikelen uit Boek 4 BW zijn te raadplegen via wetten.overheid.nl. De officiële procedure en de actuele kosten staan op rechtspraak.nl.

Veelgestelde vragen

Wat betekent beneficiair aanvaarden?

Beneficiair aanvaarden betekent dat u een erfenis aanneemt onder het voorrecht van boedelbeschrijving. U wordt erfgenaam, maar u bent nooit met uw eigen vermogen aansprakelijk voor schulden van de overledene. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen, dan hoeft u het tekort niet bij te leggen.

Hoe regel ik beneficiaire aanvaarding?

U legt een verklaring af bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene het laatst woonde. U heeft daarvoor geen notaris en geen advocaat nodig. Het formulier staat op rechtspraak.nl; u stuurt het met een kopie van uw identiteitsbewijs en de overlijdensakte in.

Wat kost beneficiair aanvaarden?

U betaalt griffierecht aan de rechtbank. Dat tarief wordt jaarlijks vastgesteld; het actuele bedrag staat op de kostenpagina van de Rechtspraak. Meerdere erfgenamen die samen indienen betalen eenmaal. Met een laag inkomen kan het kosteloos via een inkomensverklaring.

Is er een termijn voor beneficiair aanvaarden?

Er is geen fatale termijn: u kunt ook na drie maanden nog beneficiair aanvaarden, zolang u de erfenis niet al zuiver heeft aanvaard of verworpen. Wel kan een schuldeiser via de kantonrechter afdwingen dat u binnen een gestelde termijn kiest.

Heb ik een notaris nodig om beneficiair te aanvaarden?

Nee. De verklaring legt u zelf af bij de griffie van de rechtbank. Een notaris is optioneel en brengt eigen kosten met zich mee. Ook de vereffening die op de aanvaarding volgt, mag u in de meeste gevallen zelf uitvoeren.

Wat moet ik doen na de beneficiaire aanvaarding?

U moet de nalatenschap vereffenen: een boedelbeschrijving opstellen, schuldeisers oproepen, de schulden in de wettelijke volgorde voldoen en pas daarna het overschot verdelen. In de meeste gevallen doet u dit zelf als vereffenaar.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch of fiscaal advies. Raadpleeg bij twijfel over uw situatie een notaris of erfrechtspecialist.