Boedelbeschrijving maken: voorbeeld en verplichte onderdelen

Een boedelbeschrijving is het overzicht van alles wat de overledene bezat en verschuldigd was, op de dag van overlijden. Wie beneficiair aanvaardt, is wettelijk verplicht er een op te stellen. Wat veel erfgenamen niet weten: de wet staat uitdrukkelijk toe dat u dat zelf doet, zonder notaris.

Twee begrippen die door elkaar lopen

Voordat we de inhoud ingaan, eerst een verwarring die veel erfgenamen op het verkeerde been zet. Beneficiaire aanvaarding heet in de wet aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving. Dat is een keuze die u maakt bij de rechtbank.

De boedelbeschrijving zelf is iets anders: het document dat u daarna moet opstellen. Het erfrecht gebruikt beide termen door elkaar, waardoor mensen denken dat ze met de verklaring bij de rechtbank klaar zijn. Dat is niet zo. De verklaring is de keuze; de boedelbeschrijving is het werk dat erop volgt.

Wat de wet eist van een boedelbeschrijving

Welke gegevens in een boedelbeschrijving horen, staat niet in het erfrecht maar in artikel 674 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Dat artikel wordt zelden uitgeschreven, terwijl het precies de checklist is die u nodig heeft. Volgens dat artikel bevat de boedelbeschrijving:

1. Naam, voornaam en woonplaats van de betrokken partijen, en van eventueel aangewezen schatters.
2. Een korte beschrijving van alle goederen en schulden van de boedel. Wenst een van de partijen het, dan komt daar een waardering van de roerende zaken door een schatter bij.
3. Een opgave van de plaats waar de beschreven zaken zich bevinden, of waarheen ze zijn overgebracht.
4. Een opgave van de geldsommen die tot de boedel behoren.
5. Een opgave van aangetroffen boeken en registers die op de boedel betrekking hebben. Bij een onderhandse beschrijving waarmerken de partijen zelf de eerste en laatste bladzijde.
6. Vermelding van de akten die betrekking hebben op de goederen en schulden van de boedel.
7. Alleen bij een notariële beschrijving: vermelding van de eed die wordt afgelegd door degenen die de goederen onder zich hadden, dat zij niets hebben verduisterd.

Punt 2 is de kern en tegelijk de meest onderschatte eis. Er staat alle goederen en schulden. Een lijstje met de bankrekening en de woning is dus geen boedelbeschrijving. Een uitgewerkt model met bedragen ziet u in voorbeeld boedelbeschrijving.

Wanneer is het verplicht?

Niet bij elke erfenis. De verplichting ontstaat in deze situaties:

In alle gevallen geldt: de beschrijving moet met bekwame spoed worden opgemaakt. De wet noemt geen aantal dagen, maar stelt wel dat u er niet mee mag wachten. Dat is logisch, want de rest van de vereffening bouwt erop voort.

Onderhands of notarieel?

Hier zit de belangrijkste, en minst bekende, bepaling. Artikel 4:211 lid 3 BW spreekt uitdrukkelijk van een onderhandse of een notariële boedelbeschrijving. De wet laat de keuze dus expliciet aan u. Voor de gewone situatie na beneficiaire aanvaarding is een door de erfgenamen zelf opgesteld en ondertekend document voldoende.

Een notariële akte is wél vereist wanneer een erfgenaam niet het vrije beheer over zijn vermogen heeft, en wanneer de kantonrechter dat beveelt op grond van art. 672 Rv. Dat laatste gebeurt bijvoorbeeld als een onterfd kind vermoedt dat de onderhandse beschrijving niet klopt.

Buiten die gevallen is een notaris een keuze, geen verplichting. Er zijn twee redenen om er toch voor te kiezen: een notariële akte heeft sterkere bewijskracht, en zij legt vast wat er was, wat helpt als u vreest dat er goederen verdwijnen. Weegt dat niet op tegen de kosten van enkele honderden tot ruim duizend euro, dan volstaat onderhands.

Ter inzage leggen, en de ontheffing

De boedelbeschrijving is geen document voor uzelf. U legt hem ter inzage bij de boedelnotaris, of als die er niet is, bij de griffie van de rechtbank. Schuldeisers en mede-erfgenamen kunnen hem daar inzien en beoordelen of de nalatenschap voldoende biedt.

Er bestaat een uitzondering die zelden wordt genoemd: op grond van art. 4:211 lid 4 BW kan de kantonrechter erfgenamen die beneficiair hebben aanvaard ontheffen van de verplichting tot terinzagelegging. De kantonrechter weegt daarbij het belang van de schuldeisers tegen dat van de erfgenamen.

Nog een verlichting die veel erfgenamen niet kennen: het neerleggen van een rekening en verantwoording met uitdelingslijst geldt voor beneficiair aanvaardende erfgenamen alleen als de kantonrechter dat bepaalt (art. 4:221 lid 2 BW). Bij een door de rechtbank benoemde vereffenaar is dat wel standaard. Zelf afwikkelen is daarmee lichter dan vaak wordt voorgesteld.

Waar het in de praktijk misgaat

• Alleen de inboedel beschrijven. Een boedelbeschrijving is geen inventarislijst van spullen, maar een overzicht van álle bezittingen én schulden.
• Verkeerde peildatum. Waarderen naar vandaag in plaats van naar de overlijdensdatum. Bij beleggingen en banksaldi scheelt dat direct geld.
• Verdelen voordat de beschrijving rond is. De boedelbeschrijving is het startpunt van de afwikkeling, niet de afronding.
• Posten vergeten. Belastingteruggaaf, borgsommen, nog niet uitbetaald vakantiegeld. Loop de checklist na.
• Niet ondertekenen of niet ter inzage leggen. Zonder die twee stappen is het document niet af.

De wettekst van art. 674 Rv en de genoemde artikelen uit Boek 4 BW zijn te raadplegen via wetten.overheid.nl. De procedure rond aanvaarden en verwerpen staat op rechtspraak.nl.

Veelgestelde vragen

Moet een boedelbeschrijving door een notaris worden opgesteld?

Meestal niet. Artikel 4:211 lid 3 BW noemt uitdrukkelijk zowel een onderhandse als een notariele boedelbeschrijving. Een door de erfgenamen zelf opgesteld en ondertekend document volstaat dus. Een notariele akte is wel vereist wanneer een erfgenaam niet het vrije beheer over zijn vermogen heeft, of wanneer de kantonrechter dat beveelt.

Wat moet er precies in een boedelbeschrijving staan?

Artikel 674 Rv bepaalt de inhoud: de gegevens van de betrokken partijen, een korte beschrijving van alle goederen en schulden, de plaats waar de zaken zich bevinden, de geldsommen, de aangetroffen boeken en registers, en de akten die op de boedel betrekking hebben.

Hoe snel moet de boedelbeschrijving klaar zijn?

De wet schrijft geen aantal dagen voor, maar bepaalt dat de beschrijving met bekwame spoed moet worden opgemaakt. Wacht er niet mee: de oproep aan schuldeisers en het voldoen van schulden bouwen erop voort, dus uitstel verlengt de hele afwikkeling.

Waar moet ik de boedelbeschrijving neerleggen?

Bij de boedelnotaris, of als die er niet is, bij de griffie van de rechtbank. Daar kunnen schuldeisers en mede-erfgenamen hem inzien. De kantonrechter kan erfgenamen op grond van art. 4:211 lid 4 BW van die terinzagelegging ontheffen.

Moet ik ook rekening en verantwoording afleggen?

Voor erfgenamen die beneficiair hebben aanvaard geldt die verplichting alleen als de kantonrechter dat bepaalt (art. 4:221 lid 2 BW). Bij een door de rechtbank benoemde vereffenaar is het wel standaard.

Wat gebeurt er als ik geen boedelbeschrijving opstel?

U voldoet dan niet aan uw verplichtingen als vereffenaar. In het uiterste geval kan de bescherming van de beneficiaire aanvaarding vervallen, waardoor u alsnog persoonlijk aansprakelijk wordt voor schulden van de nalatenschap.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch of fiscaal advies. Raadpleeg bij twijfel over uw situatie een notaris of erfrechtspecialist.